Praten met mensen die je niet begrijpen is vervreemdend. Praten met mensen waarvan je het gevoel hebt dat ze je voor de gek aan het houden zijn, omdat gesprekken gaan over zaken als nasi en meubels en vakantie en televisieprogramma’s en kleding en mode en wat hij zei toen ze dat deed en hoe de andere daarbij keek en wat jij dacht en hoe, enz, enz… het is een verwarrende toestand. En toch kan ik praten met mensen die ik niet snap, die mij niet snappen. Er zijn grofweg twee verklaringsperspectieven voor het door mij ervaren ongemak:
1 Ik kan ervoor kiezen die anderen als dom, simpel en minderwaardig te bestempelen, maar waarom zou ik dan met ze omgaan?
Ik loop, in gesprekken met mensen, zo vaak aan tegen onnozele redeneringen, kromme logica, waanzinnige gevolgtrekkingen, compleet bij elkaar verzonnen argumenten en conclusies, zelfgetimmerde bruggen en verbindingen, bokkensprongen als in het nauw gedreven katten om maar uit te komen bij iets waarvan wordt verondersteld dat het het eigen gelijk bewijst of aantoont of ten minste impliceert…. En daarnaar vragen is not done, daar wordt upon gefrowned, of je wordt simpelweg genegeerd. Dat is eenvoudigweg dómheid, toch? Of luiheid. En waarschijnlijk beide… Dat is een standpunt. Maar het is mij onduidelijk of er nadelen aan die domheid zitten, behalve dan dat het mij buiten de gesprekken plaatst. Mogelijk betreft het enkel relatieve domheid. Althans, méér dan dat is moeilijk concludeerbaar, op basis van deze ervaringsbewijslast.
2 Ik kan ervoor kiezen mezelf als raar, incompatibel en minderwaardig te zien. Dat is ook een verklaring voor het voorgaande: dat ik ‘er’ simpelweg niet bij hoor. Dat ik niet mee kan. Niet zonder gefrustreerd te raken. Maar waarom zouden ze dan met míj omgaan? Uit medelijden? Omdat ik ze de hele tijd voor de gek houd en laat geloven dat ik participeer, en dat is een slechte eigenschap van mij. En dom van hen dat ze erin trappen. Of hebben ze door dat ik doe alsof? En zo ja: waarom kunnen we het dáár dan niet over hebben?
En zo is de hele omgang met mensen, begonnen in een poging minder alleen te zijn, een duizelig rommeltje geworden waarin ik verdrink in oordelen, verklaringen (en de onderlinge afleidbaarheid daarvan) en zelfverwijt. Wie wordt daar wijzer van? Is accepteren dat ik niet pas in sociale omgang, zonder dat iemand daar de schuld van krijgt (onvermijdelijk als me erin begeef) dan niet de minst schadelijke optie? Eenzaam ja, maar minder destructief.